در بحث ایمنی محیط کار، دو پرسش را نباید یکی گرفت: مقررات چه تکلیفی برای پیشگیری از حادثه ایجاد می‌کنند، و کارگر چه امکان واقعی برای پیگیری ایمنی و مطالبه جبران خسارت دارد؟ این نوشته از فاصله میان این دو آغاز می‌کند. نقد گزارش ایلنا و جایگاه خانه کارگر نیز باید با همین معیار پیش برود: هر ادعا درباره حفاظت یا نمایندگی کارگران، با چه شاهدی درباره اختیار و پاسخ‌گویی همراه است؟
دعوا بر سر آفتابه مسی در جهنم دره امنیت محیط کار:
الم شنگه بر سر یک آیین نامه!
بلاتکلیفی قانونی حول چگونگی وجود ناظر فنی موضوع دعوای شدید از یک طرف دولت و از طرف دیگر خانه کارگر باید بدون تردید یک موضوع جدی و حیاتی برای محیط های کار در ایران محسوب شود. به جزئیات بیشتر دعوا خواهیم پرداخت. به این منظور باید شکل مچ گیری و افشاگری معمول را بتکانیم. خواهیم دید که مساله عمیق تر نه وجود کمیته یا مامور ناظر بلکه ایمنی محیط کار اساسا به چگونگی امکان دخالت کارگران گره میخورد. اینجا نواقض طرفین دعوای جاری روشن تر خود را می نمایاند. پس هدف از این کشمکش چه برای دولت و کارفرمایان و چه برای چه میتواند باشد؟در بخش پایانی به اهمیت این مجادله با توجه به آمار و شواهد منتشر شده و مشخصات و ملزومات یک مبارزه بر سر امنیت محیط کار پرداخته میشود.
موضوع مجادله
" وقتی آیین‌نامه‌ای که مستقیم با جان و سلامت میلیون‌ها کارگر سر و کار دارد به دلیل یک نقص شکلی در مرجع تصویب باطل میشود، انتظار میرود دو وزارتخانه کار و بهداشت ظرف چند هفته یا حداکثر چند ماه، متن مصوبه را به صحن هیئت دولت ببرند و با اخذ امضای هیئت وزیران، خلأ قانونی را پر کنند. اما این مسیر ساده اداری از دی‌ماه ۱۳۹۸ تا شهریور ۱۴۰۵، بیش از شش سال طول کشید. در تمام این شش سال، کارگاه‌های زیر ۲۵ کارگر که به حکم قانون مشمول تشکیل «کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار» هم نبودند، از داشتن «مسئول ایمنی» نیز معاف شدند تا میلیون‌ها کارگر در کارگاه‌های کوچک، پروژه‌های ساختمانی و واحدهای خدماتی، در ناایمن‌ترین شرایط ممکن و بدون ناظر فنیِ درون‌کارگاهی کار کنند. " (ایلنا، "آیین نامه بکارگیری مسئول ایمنی و حفاظت فنی در کارگاه ها" مصوب چهار شنبه 18 شهریور 1405، https://www.ilna.ir/fa/tiny/news-1853025)
حالا گیرم که سوتی معاون آقای پزشکیان یک افتضاح کامل، غیر حرفه ای، تا خرخره مشمول همه قواعد ماست مالی اداری، گیرم کمی تا حدودی زیادی نخراشیده بوده باشد و گیریم که ایشان از سر حواس پرتی و از فرط خیال خوش، شنگول و در گلزار بخشنامه ها چند تیر و کمون هم روی در و دیوار عمارت پاستور به یادگار گذاشته باشند؛ آخر این همه قصیده و لنترانی انهم از زبان خاندان خانه کارگر چه لزومی داشت؟
صرف اعلام یک آرایش دیگر در رعایت امنیت محیط کار میتواند امتیاز خاصی در دست دولت حاضر ترجمه شود. مشکل مزمن و قدیمی در تمام سالهای مشخصا حکومت جمهوری اسلامی حذف هر گونه امکان نظارت و اجرای عملی پروتکل های امنیتی بوده است. اعمال کنترل واقعی میتواند فقط از طرف نمایندگان مستقیم کارگری واحد تولیدی مربوطه صورت بپذیرد. بلافاصله اجازه و امکان ترک کار کارگران و یا اعتصاب در صورت تشخیص نقایص فنی و خطرناک مطرح میشود. از همین زاویه دست کم گرفتن ایلنا در قالب یک خبر گزاری صرف خطا است. ایلنا نوک کوه یخ عظیم کنترل خبری دنیای کار ایران است. دنیای عظیم جهنم دره کار و زندگی کارگر در ایران را به حیاط خلوت ابراز وجود ایلنا تبدیل کرده است. خبرنگار و کارشناس خبرگزاری کار در ایران با آزادی انحصاری حضور و دسترسی به کارخانه ها، دسترسی به پرونده ها و ارگانها و مراجع رسمی به هیچ وجه به عنوان یک "مجرای مغتنم امید " یا بقولی "به از هیچ " نمیتواند به سادگی هضم شود. ایلنا بخش اساسی از دستگاه سانسور ضد کارگری در ایران است که وسط دعوای "آیین نامه ای " از قرار معلوم در طول ده سال شاهد یک وضعیت اسفناک در کمین نشسته و لفت و لعاب یک اسکاندال تمام عیار را فراهم آورده است.
"تلخ‌تر آنکه در جداول رسمی تامین اجتماعی نیز در بیش از ۲۸ هزار حادثه، «بی‌احتیاطی کارگر» به‌عنوان علت اصلی ثبت شده است" (https://www.ilna.ir/fa/tiny/news-1853025))
این نقل‌قول از ثبت «بی‌احتیاطی کارگر» در بیش از ۲۸ هزار حادثه سخن می‌گوید. برای تفسیر آن، دوره آماری، تعریف این عنوان و شیوه بررسی علت حادثه اهمیت دارد. شمار حوادث نیز لزوماً شمار افراد یکتا نیست؛ بنابراین از این عبارت نمی‌توان مستقیماً وجود شبکه‌ای ۲۸ هزارنفری از آسیب‌دیدگان را نتیجه گرفت. پرسش قابل پیگیری این است که مسئولیت شرایط کار، تجهیزات، آموزش و نظارت در همین ثبت‌ها چگونه بررسی شده است.
اعلام آمار و ارقام در غیاب هرگونه تلاش برای تدقیق و پیگیری هر کیس معین یک روش معمول و مردود جدالهای اینترنتی بخصوص در زمینه مسایل کارگری است که بیش از هرکس دود آن به چشم طبقه کارگر میرود. آمارهای دیمی و استنتاجات دلبخواهی از هر طرف باید مورد مقابله قرار بگیرد. در مورد مشخص امنیت محیط کار مهمترین ضایعه آنجاست که به آسانی به میدان تحقیر و توهین به تشخیص و کرامت طبقه کارگر تبدیل میگردد.
"آفتابه مسی" و جنجال آنجاست که دولت و تمام عقبه کارفرمایی و خانه کارگری آن برای کارگر چاره ای جز تمکین به دستورات نمیگذارند. جنجال بر سر "مسئول ایمنی و تأیید صلاحیت‌شده" زیادی شلخته است. چرا باید تفاوت و برتری ایمنی حاصل از حضور مسئول ایمنی را آنهم با آن شرح حماسی متن خانه کارگر پذیرفت؟ طرفین دعوای امروز به خوبی واقفند که با یا بدون انواع کمیته ها و ناظرین ، با یا بدون قانون امنیت محیط کار، با یا بدون ناظرین وزارت کار در این جهنم دره همواره کارگران در محیطهای کار با خطر آشکار و ریسک خودکشی؛ تنها به حکم منطق کور اجبار معیشت تن به کار داده اند. کارگر در ایران از امکان و ابزار لازم برای مهار سودجویی کارفرما برخوردار نیست. در این مسیر حق اجتماع، حق اعتصاب و حق نمایندگی مستقیم کارگری و بعلاوه از برخورداری از دستمزد تعیین کننده است. علاوه بر کارفرما و دولت، خانه کارگر در صف دشمنان کارگر نقش مهم و اساسی را برعهده دارد. خیلی وقت است که آمادگی کارگران برای افسار زدن سوانح جاری محیط کار در ایران به یک ضرورت فوری و حیاتی رسیده است. سیکل معیوب از فقدان اعتراض با پشتوانه حق آزادانه اعتصاب از یک طرف و فقدان پشتوانه مالی برای مقابله با عواقب انتقامی کارفرما و مشخصا خطر اخراج و پرونده امنیتی پشت قوی ترین اتحاد کارگری را نیز شکسته است. فقر عمومی کارگران ناشی از دستمزدهای اسفناک و دشواری های متعدد در زمینه ایجاد صندوقها و تعاونی های کارگری تا کی میخواهد جان کارگران و امید و گامهای عملی پر ارزش آنها را به گروگان بگیرد؟
خانه کارگر دنبال چیست؟
هیچ وقت و هرگز یک تشکیلات کارگری از صف مستقل کارگران توسط دولت و ایادی آن به طبقه کارگر پیشکش نشده است. هیچ کس از رهبران و چهره های شناخته شده صفوف پیشروان طبقه دنبال چنین توهم خطرناک و واهی نیافتاده اند. باید از مجموعه تجربه و از میان انواع پیچ و خم ترکیب راهکار های مخفی و علنی راه به جلو باز کرد. در پرتو مجادلات مربوط به آیین نامه کذایی یک بار دیگر آشکار میشود که باید هر چه زودتر به نقش و دخالت خانه کارگر در کشمکش های آتی طبقه خاتمه داده شود. خانه کارگر کمتر یک تشکیلات عقیدتی و یا شریک آشکار دستگاه جاسوسی و سرکوب بلکه بیش از هر چیز به یک مغول و مافیای مالی و سیاسی در رقابت با شبکه های مشابه در طبقه حاکم شباهت دارد که برای تامین پول و نفوذ هر چه به تلکه از جیب و از توهمات دهها میلیون اعضای طبقه کارگر متکی است. در یک کلام وضعیت از این قرار است: اول؛ در وانفسای وخیم معیشتی ناشی از تلنبار انبوه فجایع چند ده ساله از سوانح محیط کار دولت را در پیش بینی دوره ای از اعتراض مردم کارگر خشمگین و جان به لب رسیده چه در مراکز کار و چه در مقابل اداره جات و خیابانها به تکاپو انداخته است؛
دوم: خانه کارگر در لباس شریک دولت در سر دواندن حاضر به یراق جهت آمادگی خدمات خود در میدان آزمایش است و همچنین بوی پول به مشام بنگاه داران اهل کسب و تجارت میرسد.
در مقابل باید گوشها و جیب کارگران را از بازار موعظه و آفتابه چرخانی ضد کارگری خانه کارگر محافظت کرد. سالها قرطاس بازی حول دستمزدها و اجلاس کذایی شورای عالی کار وعده چانه زنی بچه حاجی های مشت رند بس نبود نوبت جیب بری از قربانیان کارگران سوانح محیط کار رسیده است. در مقابله با جانوران دولتی و نیمه دولتی خانه کارگر راه مستقل و منافع مشترک کارگری را باید در پیش گرفت. جامعه کارگری ایران از کیفرخواست خود، از کرامت و احترام کارگری خود کوتاه نمی آید. راه حل فردی وجود ندارد. توهم به خانه کارگر هرگز نباید میدان پیدا کند. چشمان هزاران هزار کارگر در انتظار راه موٍثر و توام با کرامت کارگری به هر سو پر میکشد. شمار بسیار فعالین مستقل کارگری و فرزندان صدیق کارگری در انواع ابتکارات اینترنتی باید و می تواند راهی را که شایسته است در مقابل قرار دهد که هر کارگری با اطمینان به یکدیگر توصیه کنند. آیا نمی توان دست بکار شد؟ دست کارگران را بدست هم رساند؟ شبکه 28000 نفری از کارگران زخم دیده را به به تعداد هر چه بیشتری از کارگران شاکی و مدعی عضو خانواده کارگری تبدیل ساخت که در انواع ارتباطات یک کمپین بزرگ بین المللی را شکل دهند؟
در یک کلام دولت و خانه کارگر در "وا آیین نامه حفاظتی" خود کور خوانده اند. اعتراض کارگری باید حق خود در جبران خسارات ناشی از کار را از حلقوم دولت و کارفرما بیرون بکشد. هم افزایی متقابل خانه کارگر و دولت آنجاست که هر جا لازم شد زیر مسئولین حفاظتی بزنند و هر جا که لازم شد یک دوجین را به مصاف کارگر گسیل دارند. تیله مسئول با صلاحیت حفاظتی را بگذارید خود خانه کارگر به دنبال آن بگردد.
ورق را برگردانیم. حقیقت با ما است، ما از تبار کارگر یا با هم به پیروزی می رسیم یا هیچ کدام به تنهایی دستمان به چیزی بند نخواهد شد.