حرفهی پرستاری یکی از پایههای اصلی نظام سلامت در هر کشوری است. در ایران، پرستاران نقشی حیاتی در ارائه خدمات درمانی ایفا میکنند، اما با چالشهای متعددی دستوپنجه نرم میکنند که نه تنها بر کیفیت خدمات سلامت، بلکه بر سلامت روانی و جسمی خود آنان نیز اثرگذار است.
فشار کاری بالا یکی از اساسیترین مشکلات پرستاران در ایران، حجم کاری سنگین و طاقتفرساست. شیفتهای طولانی، کمبود نیرو، و افزایش روزافزون بیماران، بهویژه در بخشهایی چون اورژانس و مراقبتهای ویژه، موجب بروز خستگی مفرط و فرسودگی شغلی در پرستاران میشود. این وضعیت نه تنها سلامتی پرستاران را تهدید میکند، بلکه میتواند به کاهش کیفیت مراقبت از بیماران نیز منجر شود.
کمبود پرستار یکی دیگر از معضلات اصلی نظام درمانی کشور است. این کمبود در مناطق محروم و بیمارستانهای کوچکتر شدت بیشتری دارد و باعث افزایش فشار بر پرستاران موجود و نارضایتی بیماران میشود. پرستاران مجبورند وظایف چند نفر را به تنهایی انجام دهند که این امر بازدهی آنان را کاهش میدهد.
با وجود مسئولیتهای سنگین، سطح حقوق و مزایای پرستاران در ایران، در مقایسه با سایر مشاغل درمانی، پایین است. این نابرابری اقتصادی باعث نارضایتی، کاهش انگیزه، و در بسیاری موارد، مهاجرت پرستاران به کشورهای دیگر یا تغییر حرفه میشود.
در بسیاری از بیمارستانها و مراکز درمانی، شرایط کاری با استانداردهای ایمنی و بهداشتی فاصله زیادی دارد. کمبود تجهیزات، فضای فیزیکی غیراستاندارد و قرار گرفتن در معرض اشعههای مضر (در بخشهایی چون رادیولوژی یا جراحی)، همگی سلامت پرستاران را به خطر میاندازند.
محیطهای درمانی اغلب پر از استرس، اضطراب، درد و فشارهای عاطفیاند. پرستاران که در خط مقدم برخورد با بیماران بدحال و خانوادههایشان هستند، دچار آسیبهای روانی متعددی میشوند. علائمی مانند افسردگی، بیخوابی، تنشهای روحی و روانی, کماشتهایی و اضطراب در میان پرستاران بسیار شایع است.
مشکلات پرستاران در ایران، ریشه در تصمیمگیریها، اولویتگذاریها و ساختارهای حکومتی دارد. سیاستهای کلان سلامت، بودجهبندی ناعادلانه، عدم شفافیت در توزیع منابع و بیتوجهی به خواستههای صنفی پرستاران، از جمله عواملی هستند که باعث شدهاند شرایط کاری این قشر به مرور وخیمتر شود.
سهم پایین بخش سلامت در بودجه عمومی کشور باعث کمبود منابع انسانی، تجهیزات و زیرساختهای لازم در بیمارستانها و مراکز درمانی شده است. در نتیجه، پرستاران با حجم بالای کار، نبود امکانات و دستمزدهای پایین مواجهاند.
ودر بسیاری از موارد، مدیریت بیمارستانها و مراکز درمانی به افرادی سپرده میشود که فاقد تخصص در زمینه بهداشت و درماناند. این امر باعث اتخاذ تصمیمهای غیرعلمی و ناکارآمد شده و عملاً به ضرر پرستاران و بیماران تمام میشود.
نتیجه مستقیم ناکارآمدی سیاستهای حکومتی، مهاجرت روزافزون پرستاران به کشورهای دیگر است؛ امری که بحران نیروی انسانی در نظام سلامت ایران را تشدید میکند. علیرغم وجود تعداد زیادی فارغالتحصیل بیکار پرستاری، استقبال از آگهی استخدام رسمی در شهرهای بزرگ بسیار کم بوده است. وزارت بهداشت بعد از ۵ سال، آگهی برای استخدام ۱۰ تا ۱۲ هزار پرستار دارد اما این ظرفیت کامل نشده است. این در حالی است که ما حدود ۸۰ هزار فارغالتحصیل پرستاری داریم اما همین فارغالتحصیلان از فراخوان استخدام رسمی استقبال نمیکنند.
نظام درمانی کشور به شدت بحرانی و در حال فروپاشی است. از زمانی که پای خصوصی سازی به سیستم بهداشت و درمان باز شد بحران درمان و دارو بیش از پیش تشدید شد .سال گذشته وزارت بهداشت ۱۸۰۰ ترک کار از مشاغل رسمی را اعلام کرده است که بخشی از این افراد پرستارانی هستند که مهاجرت میکنند و بخشی نیز کار نکردن و در منزل نشستن را ترجیح میدهند
طبق گفته رییس سازمان نظام بهداشت با کمبود حداقل ۱۰۰ هزار پرستار در کشور مواجه هستیم و این عدد ممکن است در سالهای آینده افزایش یابد.
ورود گسترده و روز افزون پرستاران به عرصه مبارزه علنی و خیابانی بخصوص در سال جاری این واقعیت را اثبات می کند که برای دستیابی به خواستههایشان، راه روشنی در پیش گرفتهاند. جنبش اعتراضی پرستاران با برگزاری تجمعات در بیمارستانهای مختلف کشور از جمله در تهران، کرج، شیراز، اهواز، اراک، بندرعباس، و دیگر شهرها، صدای خود را بلند کرده است. این حرکت اعتراضی گسترده و شجاعانه، زمینهای برای شکلگیری سازمان مستقل پرستاران فراهم کرده است.
جنبش پرستاران که در یکصد سال اخیر بیسابقه بوده، حالا در حال تبدیل شدن به یک نیروی سازمانیافته در مبارزات ضدنولیبرالی در حوزه بهداشت و درمان است. از دیگر سو، حمایت تشکلهای صنفی معلمان، کارگران شرکت واحد، رانندگان کامیون و دیگر گروهها، نشان از پیوند مبارزات پرستاران با سایر مبارزات طبقاتی دارد. این حمایتها، قدرت عظیمی را به جنبش پرستاران میدهد و تأکید آنها بر شعار «بهداشت رایگان» میتواند همبستگی بزرگی میان بیماران، پرستاران و عموم مردم ایجاد کند.
تمام کارگران و زحمتکشان باید از امکانات بهداشتی و پزشکی و درمانی و دارویی رایگان برخوردار باشند. خواسته های پرستاران به عنوان بخشی از زحمتکش ترین افشار جامعه به فوریت باید برآورده شود. قراردادهای رسمی باید جای قراردادهای پیمانی و شرکتی و موقت را بگیرد و اضافه کاری اجباری باید لغو گردد و اعمال هرگونه تهدید و فشار علیه پرستاران و دیگر فعالان باید متوقف شود. حمایت از کارزارها و کمپینهای مردمی در حوزههای مختلف (حقوق زنان، آزادی زندانیان سیاسی، حقوق کارگران، آموزش، محیط زیست و…) نیز راهی است برای تغییر از پایین به بالا.